05 apr Hvað er sannleikur?
Einu sinni dreymdi mig draum. Ég sá fimm, sex illvirkja sem átti að fara að taka af lífi frammi fyrir aftökusveit. Liðþjálfi kallaði skipanir. Þetta var á ótilgreindum stað og ekki í mínum samtíma. Þegar aftökusveitin átti bara eftir að vera skipað að taka í gikkinn, steig maður fram fyrir skjöldu og spurði liðþjálfann hvort þeir væru ekki til í að sleppa hinum dauðadæmdu en skjóta sig í staðinn. Liðþjálfinn spurði yfirmann sinn sem var einhvers konar dómari. Hann sagði að einhver þyrfti að borga fyrir glæpi hinna seku og ef ekki þeir þá einhver sem væri til í að taka á sig sök þeirra. Og liðþjálfinn fór og leysti illvirkjana, sem voru sannarlega hver öðrum verri, en ókunna manninum, sem hafði ekki gert neitt rangt af sér, var stillt upp fyrir framan aftökusveitina. Og ég sá illvirkjana ganga í burtu, frelsinu fegnir. Það hlakkaði í þeim en samt brá fyrir spurnarglampa í augum þeirra. Þeir skildu ekki hvað hafði gerst. Ég vissi að þeir myndu aldrei gleyma þessu atviki. Svo þegar skothvellirnir glumdu sá ég þá nema staðar og horfa til baka. Og þá áttaði ég mig fyrst á því hvað atvikið hafði haft djúpstæð áhrif á þá og þeir voru upp frá þessu breyttir menn. Þeir myndu allir verða betri menn en þeir voru, kannski ekki fullkomnir menn eða einhverjir englar. En þetta yrði líklega til þess að að minnsta kosti nokkrir þeirra yrðu, upp frá þessu, ófærir um að fremja illvirki og myndu framvegis reyna eftir fremsta megni að láta gott af sér leiða frekar en illt. Það síðasta sem ég man var þegar þeir horfðu spyrjandi hver á annan. Svo vaknaði ég.
Ég hef verið misjafnlega staðfastur í trúnni í gegnum tíðina. Ég er alinn upp í dæmigerðri íslenskri alþýðutrú, þessari sem stundum er kölluð barnatrú. Ég ólst upp með ömmu minni. Hún kenndi mér Faðir vor og ýmislegt annað. Ég á minningar þar sem ég ligg uppi í rúmi en amma situr á rúmstokknum og við förum með faðir vor saman. Svo signdi amma mig. Það fannst mér notalegt. Eins og margir af minni kynslóð þá sótti ég sunnudagaskóla hjá KFUM og var líka í skátunum. Svo var ég í sveit á sumrin hjá frændfólki mínu sem var Hvítasunnufólk.
Á unglingsárum og með pönkinu byrjaði ég með uppsteyt gegn bæði trú og kirkju. Ég var samt fermdur í Bústaðakirkju, að kröfu mömmu og af Ólafi Skúlasyni. Eftir það varð ég andhverfur þessu öllu saman. Andstaða kirkjunnar við málfrelsi og mannréttindi, réttindi samkynhneigðra og síendurtekin kynferðishneyksli voru mál sem fóru líka mikið fyrir brjóstið á mér.
Síðan á fullorðinsárum, þegar ég gekk í gegnum alls kyns erfiðleika, þá slysaðist ég stundum til að detta inn á hinn trúarlega völl. Ég kynntist ungur 12 spora kerfinu sem er jú í raun bar nokkurs konar „Survival guide“ sem byggir á kristinni trú. Ég las líka margt merkilegt sem var undir kristnum áhrifum. Sá höfundur sem mest áhrif hafði á mig var líklega M. Scott Peck og bækur hans The road less travelled og People of the lie. Einnig náði ég merkilegu sambandi við Leo Tolstoy og hans kristilega anarkisma. Í huga mér byrjaði að myndast sú afstaða til kristinnar trúar að hugmyndin væri í grunninn góð þótt framkvæmdin væri oft meingölluð.
Um aldamótin varð ég fyrir einu mesta áfalli lífs míns sem gerði mig fjárhagslega, tilfinningalega, félagslega og líkamlega gjaldþrota. En hið andlega stóð eftir og í raun það eina sem ég hafði til að byggja á. Ég sótti 12 spora fundi af miklum krafti, bæði Debtors Anonymous og Al-anon. Ég bjó í Vesturbæ og þegar ég hafði þörf fyrir kyrrð og ró þá fór ég gjarnan í Kristskirkju á Landakoti. Hún var alltaf opin og mér fannst gott að sitja þar. Stundum voru athafnir í gangi og ég fylgdist með þeim. Mér líkaði þetta ritúal og ekki síst hljóðmyndin. Með tímanum fór ég að tengjast kirkjunni sterkari böndum og ákvað í kjölfarið að gerast kaþólskur. Og upp frá þessu gerðist ég nú eldheitur trúmaður. Ég las allt eftir kirkjufeðurna og Thomas Merton. Margir fögnuðu þessum siðaskiptum mínum á meðan aðrir töldu að ég hefði endanlega misst það. En þetta var tímabil sem ég þurfti að ganga í gegnum. Eftir það tók við tímabil andtrúar.
Í dag bý ég að jafnvægi í þessum andlegu málum. Ég er hvorki með eða á móti. Ég þakka það sem gagnast mér en læt annað afskiptalaust. Eða eins og segir í Al-anon: „Þær skoðanir sem hér hafa komið fram voru eingöngu skoðanir þeirra sem töluðu. Takið það sem ykkur geðjast að, en látið annað liggja á milli hluta.” Þessi orð samræmast líka ágætlega pólitískri afstöðu minni og kenningum John Stewart Mill og lögum Kardimommubæjar. Smá Jesú, smá Tolstoy og smá Taó. Ég skil að það er ekki hægt að vera Íslendingur án þess að hafa orðið fyrir áhrifum af kristinni kenningu og sið. Ísland er grundvallað á kristinni kenningu. Sjálfur frasinn „Með lögum skal land byggja“ kemur úr Kirkjurétti: „Civitas fundaretur legibus.“ Enginn maður hefur haft jafnmikil áhrif á Íslenska menningu og Jesú Kristur. Og þegar öllu er á botninn hvolft þá hefur hann gert töluvert meira gagn hér en ógagn. Það er engin tilviljun að þjóðfáni okkar er kross tákn. Frá kaþólsku klaustrunum sem byggðu landið frá landnámi og færðu okkur fornbókmenntirnar til nunnanna sem reistu Landakotsspítala og lögðu þar með grunninn að heilbrigðiskerfinu okkar. Að ógleymdu líknarstarfi hinna ýmsu trúfélaga eins og Samhjálpar og Hjálpræðishersins. Ég fæ mjúkt í hjartað þegar ég hugsa til þess góða samstarfs sem ég átti við það góða fólk í starfi mínu sem Borgarstjóri Reykjavíkur. Kærleikurinn er kjarninn í kristinni; innihald umfram umbúðir. Ólíkt því sem margir halda þá er kærleikur, eða ást, ekki tilfinning, hugsun eða hughrif heldur hreyfing. Kærleikurinn er innihaldslaus nema honum fylgi sjálfsfórn, að gefa af sjálfum sér, tíma sinn og athygli. Að láta aðra ganga fyrir, hleypa öðrum fram fyrir sig. Það er ekki nóg að segjast elska einhvern. Það er aðeins skref í rétta átt. En þú staðfestir það með því að gera eitthvað fyrir viðkomandi.
Ég veit allskonar um þessi mál. En ég nenni ekki að deila eða rembast við að sannfæra. Mér finnst gott að setjast inn í kirkjur. Stundum fer ég í messur. Og stundum les ég eitthvað úr Biblíunni. Eða guðspjall Tolstoy. Ég get ekki neitað því að ég sé kristinn. Það væri eins og gullfiskur sem neitaði því að trúa á vatn. Trú er alls konar. Guð er samkvæmt skilningi okkar á honum og okkur er frjálst að trúa því sem við viljum.
Gleðilega páska!