19 feb Að meðtaka eða meðtaka ekki veruleikann
„Það er algjörlega ljóst að hlutverk Bandaríkjanna er breytt í þessu samstarfi.“
Þetta sagði Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir fyrrum utanríkisráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins í Morgunblaðsviðtali nú í vikunni um öryggismálaráðstefnuna í München.
Hún sagði enn fremur að andrúmsloftið á ráðstefnunni hefði verið léttara en í fyrra. Ekki vegna þess að ástandið væri betra, sem það væri ekki, heldur: „vegna þess að fólk er farið að meðtaka veruleikann eins og hann er, ekki eins og það myndi vilja hafa hann.“
Þetta raunsæja mat vekur einfalda spurningu: Um hvað eru flokkarnir á Alþingi sammála í utanríkismálum og hvað skilur á milli þeirra á þessum örlagaríku tímum?
Samstaða um NATO
Algjör eining er um aðildina að NATO.
Vandinn er hins vegar sá að hlutverk Bandaríkjanna í Atlantshafssamstarfinu er gjörbreytt eins og Þórdís Kolbrún bendir á. Engin þjóð gengur lengur að gömlum skuldbindingum þeirra vísum.
Hér heima er aftur á móti ágreiningur um þetta stöðumat. Að þeim frátöldum í Sjálfstæðisflokknum, sem fylgja Þórdísi Kolbrúnu að málum, telja allir stjórnarandstöðuflokkarnir að Ísland sé eina landið í heiminum, sem umpólun Bandaríkjanna hafi engin áhrif á.
Leiðtogar stjórnarandstöðuflokkanna telja meira að segja að efnahagsleg árás Bandaríkjanna á Ísland með 15% tollum og allsherjar tollastríð í heiminum hafi í engu breytt stöðu Íslands.
Samstaða um 75% af ESB
Að formi til er líka eining um aðildina að innri markaði Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. Með þessum samningi er Ísland aðili að þremur fjórðu hlutum af starfsemi sambandsins og regluverki þess.
Í raun verður þó að líta svo á að Miðflokkurinn sé andvígur EES. Hann telur Evrópusambandið til óþurftar eins og systur flokkur hans AfD í Þýskalandi. Þannig er markmið Miðflokksins augljóslega að hleypa samningnum í uppnám með andstöðu við bókun 35.
Nýr formaður Framsóknar kúventi strax afstöðunni til bókunar 35. Héðan í frá yrði flokkurinn á móti því sem hann var áður fylgjandi.
Það þarf ekki að þýða raunverulega andstöðu Framsóknar við EES. Líklegra er að ný forysta hyggist bara vera óvandaðri að meðulum í átökunum við Miðflokkinn. Í þessu tilviki treystir hún á að stjórnarflokkarnir og Sjálfstæðisflokkurinn sjái um að verja þessa íslensku hagsmuni meðan hún leikur tveimur skjöldum.
Ósætti um 25% af ESB
Helsta ágreiningsefni flokkanna snýst um það hvort stíga eigi lokaskrefið frá Evrópusambandsaðild að þremur fjórðu hlutum til fullrar aðildar.
Þeir sem eru andvígir EES eru eðlilega á móti ESB. En þeir sem eru fylgjandi 75% aðild geta ekki með góðum hugmyndafræðilegum rökum verið andsnúnir fullri aðild. Hugmyndafræði er einfaldlega ekki efni í pólitískan höfuðágreining þótt deila megi um einstök álitaefni mismikillar aðildar.
Samfylkingin og Viðreisn eru afdráttarlaust fylgjandi fullri aðild. Allir þrír stjórnarflokkarnir eru sammála um að þjóðin eigi að taka ákvörðunina og þeir eru einhuga í því að fylgja þeirri niðurstöðu hvernig sem fer.
Stjórnarandstöðuflokkarnir eru andvígir því að stíga þetta viðbótar 25% aðildarskref. Ástæðan virðist fyrst og fremst vera sú að þeir hafa ekki meðtekið veruleikann eins og hann er, svo vísað sé í líkingu Þórdísar Kolbrúnar um breytta heimsmynd.
Þótt hún hafi ekki lýst yfir stuðningi við fulla aðild vill hún ræða nýjan veruleika og telur nauðsynlegt að bregðast við. Ætla verður að hún eigi sér hóp fylgjenda í Sjálfstæðisflokknum.
Á Ísland að sitja eftir af því að við meðtökum ekki veruleikann?
Í Noregi hvetja samtök iðnaðarins til þess að skoða möguleika á að fá strax aðild að tollabandalagi Evrópusambandsins á grundvelli EES-samningsins til að verja samkeppnisstöðu atvinnulífsins.
Í Bretlandi þrýsta samtök atvinnulífsins á ríkisstjórnina að tengjast enn frekar regluverki Evrópusambandsins til þess að styrkja samkeppnisstöðuna.
Evrópusambandið sjálft er svo að treysta stöðu sína vítt og breitt með nýjum umfangsmiklum viðskiptasamningum.
Kanada er að auka samstarf við Evrópusambandið bæði í varnarmálum og efnahagsmálum.
Stóra spurningin er: Á Ísland og íslenskt atvinnulíf að sitja eftir í þessari öru framvindu í alþjóðasamvinnu af því að menn koma sér ekki saman um hvort hlutirnir hafi breyst eða séu enn eins og þeir voru á síðustu öld?