04 apr Enn ein hótun Trumps

Endurtekin ónot Donalds Trumps Bandaríkjaforseta í garð NATO og Evrópuríkja koma sjálfsagt fæstum á óvart lengur. Á dögunum hótaði hann því enn eina ferðina að draga Bandaríkin úr NATO. Því var fylgt eftir með yfirlýsingu frá Marco Rubio utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Rubio fullyrti að við lok stríðsins gegn Íran yrði mögulega tekin sú ákvörðun vestanhafs að yfirgefa Atlantshafsbandalagið. Fyrir okkur Íslendinga er þetta mikið áhyggjuefni því varnarsamningurinn við Bandaríkin byggist á því að bæði ríkin eru í NATO.

Í samningnum segir: „Bandaríkin munu fyrir hönd Norður-Atlantshafsbandalagsins og samkvæmt skuldbindingum þeim, sem þau hafa tekist á hendur með Norður-Atlantshafssamningnum, gera ráðstafanir til varnar Íslandi með þeim skilyrðum, sem greinir í samningi þessum.“

Varnarsamningur Dana og Bandaríkjanna er ekki eins, því ólíkt Íslendingum eru Danir með her. Engu að síður er varnarsamningur í gildi á milli ríkjanna og hann kom ekki í veg fyrir að Donald Trump hótaði því að ráðast inn í Grænland með hervaldi, með vísan í þjóðaröryggishagsmuni Bandaríkjanna. Eðlilega fór allt á hvolf í Danmörku og Grænlandi við þetta. En á endanum bakkaði Trump í bili og það þakka Danir bæði samstöðu Evrópusambandsríkjanna og annarra NATO-ríkja.

Evrópuríkin vinna nú hratt í að efla eigin varnir, enda staðan þröng. Í austri er Pútín í landvinningastríði og ekki mun hann stoppa við Úkraínu. Í vestri eru svo stjórnvöld sem opinberlega tala með þeim hætti að áleitnar spurningar vakna um límið í NATO.

Ekki má svo gleyma þjóðaröryggisstefnu Bandaríkjanna þar sem talað er um útrýmingu siðmenningar Evrópu og ýjað að því að Bandaríkjastjórn muni styðja öfl til valda í álfunni sem Donald Trump eru þóknanleg. Þar er þá um að ræða til dæmis flokk Orbans í Ungverjalandi og AFD í Þýskalandi. Þetta er ekkert annað en hótun um afskipti af frjálsum kosningum í Evrópu. Þessari stefnu Bandaríkjanna var fagnað í Rússlandi. Til að mynda sagði Dmitry Peskov að ný stefna Trumps væri að mestu leyti í samræmi við framtíðarsýn Rússa. Þessi framvinda er ógnvekjandi. Margir freistast til þess að afgreiða þetta sem innihaldslaust tal í Trump en það er óvarlegt að gera það. Afskiptaleysi Bandaríkjaforseta gagnvart Úkraínu og hvernig hann hefur ítrekað tekið undir málflutning og málstað Rússa um hugsanleg stríðslok er skýr vitnisburður um að þróunin vestanhafs er ekki í anda þeirra viðhorfa sem almennt ríkja í Evrópu.

Í þessari breyttu heimsmynd þurfum við Íslendingar að halda vöku okkar. Okkar hagsmunum er best borgið í samstarfi og samvinnu við ríki og bandalög sem deila með okkur gildum og viðhorfum til alþjóðalaga og mannréttinda.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 4. apríl 2026