11 apr Viðreisn stækkar og stendur fast gegn popúlisma

Ræða Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur á vorþingi Viðreisnar 11. apríl 2026

Kæru vinir.

Það er vor í lofti og það er bæði heiður og spennandi að standa hér og horfa yfir þennan glæsilega hóp. Sum andlit í hópnum hef ég séð oft, öðrum er ég enn að kynnast og svo eru hér andlit sem eru alveg ný. Allt sjarmerandi andlit sem fylla mig krafti. Mér líður eins og við séum að gera eitthvað rétt. Nákvæmlega svona er Viðreisn að stækka og ég er að dýrka það!

Við bjóðum fram í fleiri sveitarfélögum nú en nokkru sinni fyrr. Viðreisn er að bjóða fram í Reykjavík, Kópavogi, Mosfellsbæ, Garðabæ, Hafnarfirði, Reykjanesbæ, Akranesi, Ísafjarðarbæ, Akureyri og Árborg. Og með öðrum á Seltjarnarnesi og í Múlaþingi. Þetta er í fyrsta sinn sem við erum með framboð í eigin nafni í Reykjanesbæ, Akranesi, Ísafjarðarbæ, Akureyri, Árborg. Viðreisn er komin út um allt land. Framboðslistarnir okkar eru mannaðir reynslumiklu fólki sem margt er að stíga sín fyrstu skref í pólitík. Við erum að tala um brúarhönnuð, skólastjóra, markaðsfræðing, rithöfund, náms- og starfsráðgjafa, arkitekt, leikara, frumkvöðla, kennara, lækna, lýðheilsufræðing, lögfræðinga, knattspyrnuþjálfara, hjúkrunarfræðing, rafvirkja, stofnanda banka, stofnanda rafskútufyrirtækis, körfuknattleiksþjálfara og svo mætti lengi telja. Fólk með reynslu af því að klára mál! Og ég er mjög þakklát fyrir að þið völduð Viðreisn.

Það er stór ákvörðun að stíga inn í stjórnmálastarf, rétta upp hönd og taka þátt – hitta bláókunnugt fólk og finna hvað sameinar okkar, hvar okkur greinir á og hver sé besta leiðin áfram. Þetta er í raun allt ein stór æfing í þolinmæði, þrautseigju og trausti.

En það þarf líka dass af þrjósku til að varðveita þann pólitíska lífsþorsta sem ýtti hverju og einu okkar af stað. Því það er nefnilega þannig að við komum hingað öll með einhvern neista, einhvern persónulegan metnað, eitthvað sem rak okkur áfram til að vilja breyta, bæta og byggja upp. Og það getur reynst snúið að passa upp á þennan neista og láta ekki formið, hvað þá hávaðann höggva í hann.

Þess vegna vil ég sérstaklega minna okkur öll á að passa vel upp á neistann okkar, hlúa að honum, því hann er mikilvægur í bæði mótvindi og meðbyr. Hér tala ég af reynslu, því fólk eins og ég sem hefur verið í stjórnmálum frá landnámi, þarf á því að halda að vera minnt á það hvað ýtti mér af stað og hvað það er sem togar mig áfram. Þess vegna er svo mikilvægt að hittast, horfast í augu, og finna ástríðuna hjá öðrum og spegla sig í ólíkum áherslum.

Það getur alveg verið krefjandi að mæta á svona fundi og brenna fyrir lausnum barna með fjölþættan vanda, en finna að áhersla og ástríða annarra fundarmanna virðist einskorðast við hallalaus fjárlög. En báðar þessar að ástríður verða að rúmast vel innan Viðreisnar ef við eigum að ná árangri fyrir þetta samfélag. Lykilatriðið í því er þrautseigja og þolinmæði, en fyrst og fremst traust.

Við eigum að geta treyst því að þó við séum ólík og með ólíka neista, þá er í okkar hópi sameiginlegur neisti og skilningur á því hvernig við viljum nálgast viðfangsefnin og leysa áskoranir. En við berum hvert og eitt ábyrgð á því að halda á lofti öllum okkar ólíku neistum sem saman mynda sterkari heild. Sterkari Viðreisn. Sterkara samfélag. Þannig heldur flokkurinn áfram að þroskast og þróast. Þannig verðum við ósigrandi. Svo vill svo skemmtilega til að þar sem neistinn er heitastur er hann mest appelsíngulur.

Breiddin er okkar mesti styrkur og eitthvað sem við þurfum að vera óhrædd við að draga fram og þroska áfram. Við þekkjum þetta – við erum frjálslynd en vitum að það þarf líka að sýna festu, veljum frelsið sem er ekki án ábyrgðar, við sýnum hlýju og mennsku en líka ákveðni og öryggi.

Erindi okkar er að vera óhrædd og öfgalaus. Það hljómar kannski sjálfsagt en það má öllum vera ljóst að nákvæmlega það erindi á undir högg að sækja.

Við erum til sem mótvægi. Við erum mótvægi við öfga. Mótvægi við sérhagsmunahópa sem hafa í áratugi spunnið net sitt um íslenskt samfélag – og mótvægi við þá sem segja að kerfið sé brotið og eina lausnin sé að rífa það niður.

Þetta er lykilatriðið. Og ég ætla að útskýra hvers vegna.

Við höfum öll séð hvernig popúlistar vinna.

Uppskriftin er alltaf svipuð. Finndu reiðan hóp og segðu honum að reiðin sé réttmæt. Búðu til sameiginlegan óvin og segðu að hann sé uppspretta alls sem miður fer og ekki gleyma að minna alla á að kerfið sé spillt og þú sért eini maðurinn sem getur bjargað því. Lofaðu hlutum sem þú veist að þú getur aldrei staðið við – þú leysir það síðar.

Þetta virkar. Ekki bara einhvers staðar langt í burtu, heldur hér og alls staðar í kringum okkur. En hvers vegna er þetta að virka? Við sem hér erum og ekki síst við sem höfum verið lengur í pólitík verðum að horfast í augu við að þessi reiði er raunveruleg og hún er að einhverju leyti réttmæt.

Það eru hópar fólks sem hafa verið skildir eftir og upplifa að kerfið sé ekki að virka og lausnirnar sem við lofum komi seint og jafnvel aldrei. Leiðin til að vera raunverulegt mótvægi við popúlisma er ekki að loka augunum fyrir þessari reiði. Þessi ergelsi. Við eigum að hlusta. Munurinn liggur hins vegar í því hvernig við svörum. Þar kemur sveitarstjórnarhópurinn okkar sterkur inn.

Því rannsóknir sýna sterka fylgni milli þess hvernig fólk upplifir sitt nærsamfélag og hvernig það kýs. Þau sem telja hverfið sitt vera í niðurníðslu, þjónustuna vera að versna og öryggi að minnka, líður eins og kerfið hafi brugðist þeim. Þetta á við um allt. Um biðlista á leikskólum. Um húsnæði sem er myglað og ekki lagfært. Um samgöngur sem virka ekki. Tilfinningin er að það sé enginn að hlusta. Og þannig verður til sterkur hvati til að kjósa þá sem segjast ætla að brjóta þetta allt niður, eru nógu stóryrtir í sínum yfirlýsingum og búa til eitthvað alveg nýtt.

Sveitarstjórnarstigið gegnir lykilhlutverki í því að snúa þessari upplifun við. Þar finnur fólk fljótt hvort það sé verið að hlusta eða ekki. Viðreisn er flokkur sem hlustar. Við tökum óhrædd erfiðar ákvarðanir, vinnum vinnuna og skilum árangri. Það hefur verið okkar svar. En í baráttunni um athygli kjósanda þurfum við að gera betur að segja þessa sögu. Því við erum ekki bara að berjast um athygli. Staðreyndir og sannleikurinn er á fleygi ferð – sem gerir alla okkur vinnu erfiðari. Þar held ég að traustið sem við byggjum upp hér inni, en ekki síður út á við skipti sköpum.

Til þess að fólk get treyst okkur þarf það að heyra frá okkur oft og mikið og það þarf að tengja við það sem við erum að gera og af hverju við erum að gera það. Þetta er því mín helsta brýning til ykkar allra sem hér eruð og á leið inn í kosningabaráttu og svo í meirihluta um allt land. Segið hátt og skýrt frá því sem þið ætlið að gera og ennþá hærra frá því sem þið gerið. Og segið það aftur og aftur og aftur.

Þegar við gerum það vel og sýnum að við erum að hlusta, (förum með töflurnar) vinna vinnuna og gera það sem við lofuðum – þá myndast traust. Þannig verðum við skýr valkostur við þá flokka, gamla sem nýja, sem eru að daðra við að sogast niður í hyldýpi popúlismans þar sem lítið annað þrífst en reiði, ótti og myrkur.

Við -við ætlum hins vegar að fara út í þetta Viðreisnarvor björt og brosandi, eins og segir í slagorðinu, og vinna stórsigur 16. maí.

En talandi um að segja frá því sem við höfum verið að gera og segja það hátt og skýrt. Þá verð ég að minnast á þingflokkinn okkar sem hefur staðið vaktina á þinginu. Pawel hefur staðið í ströngu sem formaður í utanríkismálanefnd út af ýmsu. Hann hafði á orði við mig í vikunni að hann ætti von á því að þingmenn minnihlutans myndu sjá sér færi á því að koma ítrekað upp í pontu í næstu viku þegar þing kemur aftur saman til að kvarta yfir því hvað hann sé lélegur í samskiptum. Að hann þyrfti örugglega að fara á samskiptanámskeið. Hann sagðist nú ekki kvíða því og var í raun sammála þessari niðurstöðu. Sem er gott. Það er mikilvægt að þekkja sín takmörk. En ég er auðvitað alls ekki sammála þessu. Pawel er einstakur og við erum heppin að hafa hann í okkar liði.

Og við erum raunar með algjört úrvalslið þingmanna sem ég er ofboðslega stolt af. Fólk með hugsjónir sem er reiðubúið að taka slaginn – þó alltaf á sinn yfirvegaða og Viðreisnarlega hátt – og standa með sínum prinsippum.  Ingvar er óþreytandi að tala um Fjarðarheiðargöng, Simmi og Jón að minna sífellt á málefni barna og fólks í fíknivanda – og Jón heldur okkur við efnið um gervigreindina sömuleiðis! Og trúið mér, það getur alveg tekið á fyrir formann að hlusta á Maríu Rut tala um holótta vegi, lélegt símasamband og orkuöryggi á Vestfjörðum. Og það er alltaf dýrmætt að hlusta á Grím tala um löggæslumálin af sinni miklu þekkingu og yfirvegun – og Eirík Björn og Söndru tala af reynslu um sveitarstjórnarmálin, menninguna og menntunina – sem mun sannarlega nýtast vel inn í komandi kosningar. En það skiptir öllu máli að okkar ástríðufulla fólk á þinginu sé að halda okkur við ríkisstjórnarborðið við efnið.

Ráðherrarnir okkar eru svo auðvitað framúrskarandi og halda á sínum málaflokkum af öryggi og ábyrgð. Kata stýrir neytendamálunum og atvinnuvegunum af festu, en við vorum auðvitað að kynna nýja atvinnustefnu í gær þar sem Kata er í lykilhlutverki – Obba fer fyrir dómsmálunum þar sem áskoranirnar eru mjög miklar (sinnuleysi fyrri ára og ráðherra, tekur til) en hún nálgast þær af röggsemi en alltaf með mannúð að leiðarljósi. Og svo auðvitað Daði okkar sem heldur öruggum höndum um veskið. Alveg þannig að það getur verið óþolandi að reyna að kría út úr honum örfáar krónur. En þannig á það auðvitað að vera.

Og talandi um Daða þá tókum við upp okkar fyrsta myndband saman í gær. Daði kom til mín og sagði “Þorgerður, ég vil verða svona áhrifavaldur eins og unga fólkið”. Og ég sagði, “auðvitað Daði minn ég skal kenna þér á þetta tikitítok”. Við ætlum að gera meira af þessu. Enda mikil eftirspurn eftir því á markaði að fá heyra mig og Daða tala um okkar hjartans mál – vexti og stöðugleika.

En að öllu gamni slepptu þá kynnti fjármálaráðherra fjármálaáætlun fyrir páska.  Áætlunin markar skýr tímamót þar sem hallarekstur ríkissjóðs verður stöðvaður árið 2027 og skuldahlutfall hins opinbera lækkað markvisst á tímabilinu. Við höfum lækkað ríkisskuldir og lánshæfismat ríkissjóðs hefur hækkað. Vegna Daða og hans staðfestu og ákvarðana.

Ábyrg ríkisfjármál eru lykilforsenda lægri vaxta og stöðugleika fyrir heimili, fyrirtæki, fjárfestingu og aukna verðmætasköpun. Gleymum því ekki að það eru órjúfanleg tengsl milli þjóðarbúsins og stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu og það eru órjúfanleg tengsl milli verðmætasköpunar þjóðarbúsins og þeirra fjármuna sem sveitarfélögin hafa úr að spila. Hvernig verðmætin verða til. Vel að merkja hér skiptir atvinnustefnan, vaxtaplanið til næstu ára miklu máli.

Við kynntum líka tímabundnar aðgerðir í gær sem miða að því að koma til móts við fólkið í landinu sem hefur kallað eftir aðgerðum til að mæta þrýstingi á hækkandi olíu verð vegna hernaðarbrölts í Persaflóanum. Þetta brölt, þessar utanaðkomandi aðstæður hafa haft bein áhrif á íslensk heimili. Við ætlum að lækka verðið á dælunni og sú lækkun skilar sér beint til heimilanna. Og þess gætt að svo verði.( Þær aðgerðir eru fjármagnaðar). Þetta er gott dæmi um að það er hægt að hlusta og bregðast við en samt sýna ábyrgð á sama tíma. En við þurfum að nýta hvern dag og hverja klukkustund til að koma umbótaáformum okkar áfram og fylgja fast eftir stefnubreytingu í ríkisfjármálum. Frá aðhaldsleysi til aðhalds.

Það er ekki alltaf auðvelt. Við höfum þurft að taka fullt af erfiðum ákvörðunum. Ákvörðunum sem eru ekki alltaf vinsælar. En við tökum þær fyrir fólkið í landinu – fjölskyldurnar og heimilin sem eiga það skilið að hér sé loksins horft til lengri tíma. Þá koma þ-in þrjú – þolinmæði, þrautseigja og þrjóska sér vel.

En talandi um stórar ákvarðanir þá vil ég aðeins nefna fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst um að klára samningaviðræður um aðild að Evrópusambandið. Klára samningaviðræður.

Af hverju erum við að gera það, setja hana á dagskrá?

Frumskylda að ríkisvalds að tryggja öryggi. Óvissa mikil í hverfulum heimi. Treysta böndin við vinaþjóðir sem byggja á lýðræði, frelsi og mannréttindum – og þora að tala um þessi gildi ..…..

En við setjum atkvæðagreiðsluna á dagskrá ekki síst til að fjölga tækifærum Íslands og tryggja efnahagslegt öryggi fólksins í landinu. Öryggi og stöðugleika.

Vegna þess að venjulegar íslenskar fjölskyldur eru í dag neyddar til að reka sig eins og áhættufjárfestingarsjóði. Íbúðakaup ungs fólks á ekki að vera áhættufjárfesting. Á Íslandi skiptir öllu máli að taka lán á réttum tíma og endurfjármagna á réttum tíma líka. Svo getur munað tugum milljóna á því hvort þú festir vexti eða ekki. Að detta réttu megin við þennan rétta tíma hefur lítið að gera með fjármálalæsi, dugnað eða útsjónarsemi – en allt að gera með kerfislægan vanda þar sem sumir vinna og aðrir tapa. Þetta er óréttlátt. Og þá er stjórnmálanna að breyta rétt.

Þetta óréttlæti fóðrar reiðina og óttann sem við finnum fyrir í samfélaginu og það er okkar verkefni að skýra út fyrir kjósendum að já í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu sé leiðin að lausninni á þessum kerfislæga vanda og frá þessu kerfislæga óréttlæti. Við stöndum hins vegar frami fyrir því að þessi lausn er ekki klippt og skorin.

Aftur – hér kemur þolinmæðin og þrautsegjan sterk inn – og þrjóskan. Því þessi lausn krefst meira af okkur en þeim sem fara nú um og ljúga að kjósendum að já þýði að íslensk ungmenni verði send í Evrópskan her eða að hingað komi spænsk fiskiskip og veiði allan þorskinn okkar. Þetta er einfaldlega rangt. Það sem er rétt er að já í þessum kosningum er já við því að sjá samning, hvaða tækifæri hann felur í sér fyrir íslenskt samfélag, íslenskan almenning, – og já kæru vinir, það er um margt að semja – þetta er ekki kosning um aðild heldur að klára samninga. Ekki láta ljúga einhverju öðru að ykkur. Og vel að merkja lýðræðislegra getur þetta ferli vart orðið.

Í þessum sal, alveg eins og hjá þjóðinni allri, eru skiptar skoðanir og Evrópuneistinn okkar er missterkur. En það breytir ekki því að þessar kosningar er tækifæri sem kemur ekki aftur. Ekki í langan tíma. Þess vegna hef ég sagt að nei í þessum kosningum er risa mál. Já opnar dyr. Nei lokar þeim.

Þess vegna vil ég biðja ykkur öll að koma óhrædd með okkur í þessa baráttu sama hver ykkar skoðun er á aðild. Því á endanum snýst þessi þjóðaratkvæðagreiðsla um að klára málið og fullkanna hvað okkur stendur til boða. Hvaða framtíð við getum teiknað upp fyrir börnin okkar og framtíðarkynslóðir. Að við getum, ég geti sagt eftir 10 ár eða 20 við börnin mín og barnabörn að minn pólitíski neisti hafi meðal annars verið nýttur til að fjölga valkostum, auka öryggi og réttlæti. Að við lærðum af reynslunni og ýttum út óréttæti fyrri kynslóða. Að við gerðum allt til að gera Ísland sterkara. Fyrir okkur öll.

En kæru vinir- ég get ekki lokið máli mínu án þess að tala um flokksstarfið. Starfið fyrir flokkinn okkar sem bráðum verður 10 ára. Núna í maí.

Kosningabaráttur eru eitt, en að byggja upp stjórnmálaflokk og viðhalda honum þar á milli er mikið verkefni. Starfsfólk flokksins og stofnendur eiga mikinn heiður skilið fyrir sitt framlag og ekki síður þið öll sem takið þátt og gefið ykkur tíma til að mæta á fundi sem þessa, halda okkur kjörnu fulltrúnum við efnið og takið slaginn fyrir okkar málstað út um allt land. Grasrót flokksins – appelsínugulasti neistinn – þessi grasrót er hjartað í flokknum og án hennar værum við ekkert.

Ég hlakka mikið til að vera með ykkur hér í dag því það er nákvæmlega þetta sem gefur mér mest í pólitíkinni. Að koma saman með fólkinu mínu og finna orkuna og kraftinn. Það er þetta sem fær mann til að halda alltaf áfram. Áfram og upp.

Kæru vinir – gleðilegt Viðreisnarvor! Áfram Ísland.