09 jún Vígi frjálslynds lýðræðis
Alexander Stubb forseti Finnlands hefur sett fram þá skoðun að Evrópusambandið gæti með tíð og tíma stækkað upp í 40 aðildarríki. Þá vakna eðlilega tvær spurningar. Í fyrsta lagi: Er þetta raunhæft? Í öðru lagi: Af hverju vill forseti Finnlands fjölga ríkjum innan ESB?
Það er vel raunhæft að sambandið geti stækkað í átt að 40 ríkjum á næstu árum. Í dag eru aðildarríkin 27. Sex ríki eiga í aðildarviðræðum: Svartfjallaland, Serbía, Norður-Makedónía, Albanía, Moldóva og Úkraína. Þá hafa Bosnía og Hersegóvína, Tyrkland og Georgía hlotið stöðu umsóknarríkis, auk þess sem Kósóvó hefur sótt um aðild. Þetta eru samtals tíu ríki. Íslendingar eiga svo eftir að taka ákvörðun um það í ágúst hvort við viljum hefja aðildarviðræður á ný.
Þá má einnig nefna að í nýlegum þingkosningum í Armeníu unnu Evrópusinnar stórsigur þrátt fyrir töluverðar tilraunir, meðal annars af hálfu Kremlar, til að hafa áhrif á niðurstöðuna.
Skoðanakannanir í Bretlandi sýna nú að stuðningsmenn þess að ganga aftur inn í ESB hafa forskot. Þó bendir enn fátt til þess að bresk stjórnvöld muni sækja um aðild á næstu árum. Þá hefur jafnvel borið á því í könnunum í Kanada að hluti almennings sýni slíku ESB áhuga, þó það endurspegli líklega fyrst og fremst viðbrögð við yfirlýsingum bandarískra stjórnvalda. Kanada gæti líklega að óbreyttu ekki gengið inn (landið er ekki í Evrópu) en ljóst er allavega að áhugi á þéttara samstarfi er mikill og gagnkvæmur. Hvað sem öðru líður er mynstrið ljóst: biðlistinn eftir aðild að Evrópusambandinu er langur. Um tíu ríki hafa formlega sóst eftir inngöngu. Á sama tíma verður ekki sagt að sambærilegur biðlisti sé til staðar um að verða 51. ríki Bandaríkjanna. Hvorki Kanadamenn né Grænlendingar virðast hafa áhuga á því.
Stór hluti skýringanna á því að mörg ríki, einkum í austurhluta álfunnar, horfa til Evrópusambandsins er efnahagslegur. En það er ekki eina ástæðan. Evrópusambandið er í vaxandi mæli orðið helsta vígi frjálslynds lýðræðis í heiminum. Bandaríkin hafa í nýrri þjóðaröryggisstefnu lagt þetta hlutverk til hliðar og búast má við hagsmunadrifnari utanríkisstefnu þaðan. Önnur stórveldi hafa aldrei gefið sig út fyrir að vera talsmenn frjálslynds lýðræðis eða fjölflokkakerfis.
Hvers vegna vill Alexander Stubb þá fjölga ríkjum innan Evrópusambandsins? Er það vegna þess að Finnar ásælast íslensk fiskimið, svartfellskar baðstrendur og móldóvskar vínekrur? Augljóslega ekki. Málið snýst um það að enn er til fólk sem trúir því að frjálslynt lýðræði, eins og við þekkjum það, sé hugmynd sem vert er að verja. Vert er að efla það og breiða það út, og standa gegn uppgangi annarra og verri hugmynda. Besta leiðin til að gera það er að frjálslyndu lýðræðisríkin þétti raðirnar.