26 maí Evran er varanleg lausn
Íslensk heimili skulda í dag hátt í 3.000 milljarða króna vegna fasteignalána. Vaxtamunur milli Íslands og evrusvæðisins er um fimm prósentustig. Ef við tækjum upp evru myndi þessi munur, varlega áætlað, skila heimilunum lægri vaxtakostnaði upp á um 100 milljarða króna á ári. Þetta þarf að hafa í huga þegar rætt er um kostnað og ávinning af hugsanlegri ESB-aðild.
Það er vissulega rétt að umsóknarferli myndi kosta einn til tvo milljarða. Það er líka rétt að ESB-aðild sjálf kostar. Hve mikið? Nettóframlag Finnlands til ESB hefur verið um 0,3% af vergri landsframleiðslu í gegnum tíðina. Það myndi jafngilda 15 milljörðum fyrir Ísland. Við greiðum raunar nú þegar um átta milljarða árlega fyrir þátttöku í EES. Aukakostnaðurinn gæti því verið sjö milljarðar á ári. Það eru peningar, en peningarnir sem heimilin myndu spara væru margfalt meiri.
Við myndum þannig fá kostnaðinn af umsóknarferlinu til baka á einni viku ef litið er til sparnaðar heimilanna vegna lægri vaxtakostnaðar. Nettóaðildargjöld hvers árs borga sig upp á einum mánuði.
Hvað þýðir þetta fyrir einstaka lántakendur? Meðalskuld íslensks heimilis er um 20 milljónir króna. Ef vextir lækka um fimm prósentustig gæti meðalheimili sparað um eina milljón króna á ári. Heimili með 40 milljóna skuld myndi spara tvær milljónir, og heimili með 60 milljónir allt að þrjár milljónir á ári. Þetta eru upphæðir sem munar um.
Vissulega munu gagnrýnendur halda því fram að evran sé engin töfralausn. Við þurfum áfram að reka ábyrga efnahagsstefnu, halda aftur af verðbólgu og tryggja aga í ríkisfjármálum. En reynslan er sú að okkur hefur reynst erfitt í gegnum tíðina að halda verðbólgu og vöxtum í skefjum. Markaðurinn metur áhættu út frá sögunni og hún vinnur ekki með okkur.
Væntingar skipta hins vegar miklu. Ný ríkisstjórn Ungverjalands lýsti því nýlega yfir að hún ætlaði að taka upp evru á næstu fimm árum. Í kjölfar lækkuðu vextir á ríkisskuldabréfum, gjaldmiðillinn styrktist og hlutabréf hækkuðu í verði. Fleira kann að hafa spilað inn í, en markaðir tóku í það minnsta vel í þessi áform og mátu þau trúverðug.
Við getum vissulega ákveðið að uppfylla Maastricht-skilyrðin sjálf. Það myndi örugglega skila okkur lægri vöxtum þegar það næðist. En það er ekki langtímalausn. Við höfum séð að íslenskt hagkerfi er viðkvæmt fyrir áföllum. Í næsta áfalli myndi allt detta í sama horfið, eins og það hefur oftast gert. Með evrunni væri hins vegar unnt að tryggja lægra vaxtastig til lengri tíma.
Evran er kannski ekki töfralausn á öllum vandamálum okkar. En fyrir íslensk heimili er hún mjög raunveruleg og varanleg lausn á einum stærsta vanda íslensks efnahagslífs: óstöðugleika og háum vöxtum. Þá lausn eiga heimilin skilið að fá að hafa á borðinu.