18 maí Kosið um viðræður
Það var góð tillaga að leita eftir sjónarmiðum Feneyjanefndar Evrópuráðsins varðandi ESB-kosninguna. Nefndin bendir á mikilvægi góðrar upplýsingagjafar og að kjósendur viti hvað sé í vændum. Í umræðunni hafa sumir, aðallega ESB-andstæðingar, haldið því fram að spurningin eigi að vera: „Viltu ganga í Evrópusambandið?“ Feneyjanefndin slær slíkt orðalag rækilega út af borðinu.
Íslensk stjórnvöld geta á þessu augnabliki ekki ákveðið að ganga í ESB. Það er enginn aðildarsamningur á borðinu og án hans verður Ísland augljóslega ekki aðili að Evrópusambandinu. Til þess þarf fyrst aðildarviðræður. Þær hafa legið í dvala en okkur stendur til boða að hefja þær að nýju. Það er því eðlilegt að spurningin endurspegli það.
Það er kýrskýrt að bæði íslensk stjórnvöld og ESB líta á hugsanlegar viðræður sem framhald af ferli sem hófst árið 2009. Báðir aðilar eru sammála um að Ísland sé umsóknarríki og aðildarumsóknin hafi aldrei formlega verið dregin til baka. Það er það sem skiptir máli. Ef tveir aðilar segjast vera „í sambandi“ á samfélagsmiðlum þá gildir einu þótt einhver annar sé því ósammála.
Hins vegar er líka eðlilegt að taka tillit til ábendinga landskjörstjórnar varðandi orðalagið. Til að minnka deilur og auka skýrleika er því er sjálfsagt að breyta spurningunni og tala um að „hefja aðildarviðræður að nýju“ frekar en að „halda aðildarviðræðum áfram“. Landskjörstjórn hefur gefið út að þetta nýja orðalag sé skýrt, skiljanlegt og hlutlaust. Þá höfum við það þannig. Við munum eiga fullt í fangi við að rífast um svarið. Við ættum ekki að þurfa að rífast um spurninguna sjálfa.
Markmið okkar sem styðjum atkvæðagreiðsluna og markmið okkar sem munum hvetja fólk til að segja „já“ 29. ágúst er að sækja umboð til að fara í aðildarviðræður, ljúka þeim á sem stystum tíma, ná góðum samningi og leggja hann svo í endanlegan dóm þjóðarinnar.
Hins vegar, og Feneyjanefndin er skýr á þessu, geta stjórnvöld ekki og mega ekki á þessum tímapunkti lofa einhverju varðandi síðari atkvæðagreiðsluna. Það gæti gerst að ekki náist saman um ásættanlega niðurstöðu, og íslenskir ráðamenn myndu aldrei undirrita samning sem færi gegn íslenskum hagsmunum. Ferlið gæti líka strandað vegna ytri aðstæðna. Ég tel reyndar líklegra en hitt að samningar náist sem þjóni hagsmunum okkar til lengri tíma. En á þessum tíma er kosið um viðræður, ekki aðild.
Öll nágrannalönd okkar hafa haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um tengsl sín við ESB: Írar, Bretar, Norðmenn, Danir, Svíar, Finnar og Grænlendingar. Niðurstöðurnar hafa verið ólíkar. Nú er einfaldlega komið að því að Íslendingar fái að taka slíka ákvörðun. Hugsanleg ESB-aðild er stórt mál. Það er eðlilegt að þjóðin eigi fyrsta og síðasta orðið í því ferli.