03 feb Tökum umræðuna

Í aðsendri grein í Morgunblaðinu 29. janúar sl. virðist formaður Sjálfstæðisflokksins, Guðrún Hafsteinsdóttir, kirfilega með hausinn í sandinum. Hún virðist hvorki horfast í augu við umrót og óvissu í alþjóðaumhverfinu né þá breyttu heimsmynd sem blasir við. Blessunarlega eru einhverjir þingmenn flokksins á betri stað.

Fáir þeirra sjá þó neina ástæðu til að skoða möguleika á nýjum leiðum til að styrkja stöðu okkar á alþjóðavettvangi. Það er umhugsunarefni og ber vott um ákveðið dugleysi. Því blessunarlega búum við ekki í svarthvítri veröld líkt og Miðflokksmenn allra stjórnarandstöðuflokka reyna ítrekað að að teikna upp, né í veröld sem var. Þegar hugsanlegri Evrópusambandsaðild er stillt upp sem vali á milli nánara samstarfs við Evrópu eða Bandaríkin er hvorki verið að taka mið af raunveruleikanum né segja satt frá. Stjórnvöld um allan heim eru að leita leiða til að fjölga valkostum og skoða nýjar leiðir áfram – ekki stinga hausnum í sandinn.

Öryggi í víðara samhengi

Góðu fréttirnar eru þær að það ríkir enginn ágreiningur um grunnstoðir varna okkar. Það er enginn ágreiningur um að við eigum að halda áfram að rækta samband okkar við Bandaríkin. Öðruvísi mér reyndar áður brá að í upptalningu um varnir landsins minntist formaður Sjálfstæðisflokksins ekki einu orði á varnarsamninginn við Bandaríkin, sem er og verður hornsteinn varna okkar ásamt aðildinni að Atlantshafsbandalaginu.

En öryggi tekur á sig fleiri myndir og ber að líta til í víðara samhengi. Það er hægt að skapa ógnir og valda samfélögum skaða án þess að til þurfi skriðdreka eða orrustuþotur. Fjölþáttaógnir Rússa og fleiri ríkja eru meiri en nokkurn tímann áður. Hvernig ætlum við að verja okkur fyrir þeim ógnum, t.d. þegar vegið er að netöryggi, efnahagslegu öryggi og efnahagslegum stöðugleika? Allt eru það þættir sem efla áfallaþol samfélaga. Ég tel raunar að á þessum sviðum geti aðild að Evrópusambandinu einmitt veitt okkur nýjar bjargir og hækkað kostnað þeirra ríkja sem kynnu að vilja valda okkur skaða. Allt á sama tíma og við styrkjum samstarfið við Bandaríkin, innan sem utan Atlantshafsbandalagsins. Fjöldi Evrópuríkja er í nánu samstarfi við Bandaríkin. Í þessu felst engin mótsögn.

Nú síðast sjáum við það hjá Bretum, en forsætisráðherrann Keir Starmer lagði áherslu á það á dögunum að viðræður yrðu hafnar á ný um varnarsamkomulag á milli Bretlands og Evrópusambandsins. Ekki síst í ljósi breyttra öryggisaðstæðna í álfunni.

Hvernig verjum við hagsmuni okkar best?

Formaður Sjálfstæðisflokksins gefur í skyn í greininni að EES-samningurinn sé nóg. Ég hefði reyndar búist við einarðri afstöðu með EES-samningnum, mikilvægasta viðskiptasamningi sem við Íslendingar höfum gerst aðilar að, en þar var líka slegið í og úr. Við vitum vissulega af neikvæðri afstöðu til samningsins innan raða Miðflokksins en það er merkilegt að sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins treysti sér ekki til að stíga afgerandi skref svo að verja megi EES-samninginn.

Þessi ríkisstjórn mun gera það sem þarf til að treysta EES- gangverkið. Slæmu fréttirnar eru að nýleg þróun í alþjóðaviðskiptum og heimshagkerfinu sýnir að EES-samningurinn gerir lítið til að veita okkur þær varnir sem full aðild myndi gera. Við erum ekki í tollabandalaginu, myntbandalaginu eða annars staðar þar sem aðildarríkin sýna hvert öðru samstöðu. Dýrmæta samstöðu. Ég ætla ekki hér að fara yfir málefni Grænlands en það er þó deginum ljósara að Danir hefðu aldrei viljað vera utan Evrópusambandsins þegar þungi Bandaríkjanna til að eignast Grænland var hvað mestur.

Verum ekki hrædd við þjóðina

Ég veit að ég er ekki ein um þessar hugleiðingar og hefur fólk úr atvinnulífinu viðrað þessi sjónarmið í óformlegum samtölum, líkt og iðnaðurinn í Noregi hefur gert. Þar hefur því verið fleytt hvort ekki sé ástæða til að ganga í tollabandalag Evrópusambandsins, meðal annars vegna reynslunnar af verndarráðstafanamálinu í haust. Þá lýsti fjármálaráðherra Svíþjóðar, þar sem systurflokkur Sjálfstæðisflokksins fer með völdin, því yfir á dögunum að nú væri rétt að skoða aftur kosti og galla þess að taka upp evru.

Því fer fjarri að þessi umræða sé bundin við Ísland, að við séum á villigötum og að nú sé ekki rétti tíminn til að opna á þessar aðkallandi spurningar. Þvert á móti er þetta rétti tíminn til að taka hreinskiptna umræðu um þessi mál. Mál sem þjóðin síðan ræður á endanum. Við það á enginn að vera hræddur.