• Drögum ríkið alfarið úr smásölu og vörudreifingu.
  • Jöfnum atkvæðarétt landsmanna.
  • Aðskiljum ríki og kirkju.
  • Vinnum markvisst gegn kynbundnu ofbeldi.
  • Tryggjum fólki með fíknivanda fullnægjandi aðstöðu.
  • Fjölgum úrræðum við fyrsta brot og ýtum undir betrun fanga með sálfræðiaðstoð og sjálfseflingu meðan á afplánun stendur.
  • Endurskoðum tollaumhverfi landbúnaðarins.

 

Landsþing 11. mars 2018

 

Þjóðin þrífst best í blómlegri byggð með góðum samgöngum, atvinnutækifærum, háhraðanettengingu og aðgangi að menntun og heilbrigðisþjónustu. Innviði á að byggja upp á grunni jafnréttis, jafnræðis borgaranna og ákvarðanir á að taka með góðum stjórnarháttum.

 

Íslenskt samfélag á að tryggja mannréttindi og öryggi borgaranna. Vægi atkvæða landsmanna á að vera jafnt. Hagsmunir neytenda skulu vera í fyrirrúmi. Dómstólar þurfa að vera skilvirkir og njóta trausts almennings.

 

ALMANNAÖRYGGI

Skapa þarf lögreglunni lagaumhverfi sem gerir henni kleift að vinna gegn skipulagðri brotastarfsemi. Treysta þarf samstarf við erlendar löggæslustofnanir. Tryggja þarf fjárveitingar til að standa undir fullnægjandi tækjakaupum og eflingu löggæslu í samræmi við breyttar þarfir, þannig að störf við löggæslu verði eftirsóknarverð.

 

Efla þarf markvisst og náið samstarf allra sem sinna almannavörnum og björgunarstarfi. Jafnframt þarf að stytta þann tíma sem þarf til þess að koma slösuðum eða bráðveikum undir læknishendur. Skoða þarf hagkvæmni smærri og sérhæfðari sjúkraþyrlna. Kannaður verði möguleikinn á því að víkka út hlutverk Landhelgisgæslunnar til að sinna sjúkraflutningum í lofti. Björgunarmiðstöð á að starfrækja á Íslandi í samstarfi við aðrar þjóðir sem eiga hagsmuna að gæta á Norður-Atlantshafi.

 

Efla þarf varnir gegn netárásum. Almenningi getur stafað ógn af glæpum sem finna sér farveg um netið. Varnir gegn árásum af þessu tagi og fræðslu til almennings um öryggi á netinu þarf að efla í samstarfi við bandalagsþjóðir Íslands, sér í lagi Norðurlandaþjóðir og aðrar þjóðir Evrópu.

 

INNVIÐIR

Ljúka þarf við að aðskilja akstursstefnu á stofnbrautum frá höfuðborgarsvæðinu með t.d. tvöföldum vega. Til að fjármagna slíkar framkvæmdir og flýta þeim sem kostur er, verði skoðað nánar að taka upp tímabundna sértæka fjármögnun með beinni gjaldtöku á þeim vegum. Að auki verði skoðaðar nýjungar við gjaldtöku í samgöngumálum til að standa straum af kostnaði við rekstur og framkvæmd í tengslum við orkuskipti í samgöngum. Uppbyggingu og viðhald vega þarf jafnframt að bæta markvisst um allt land. Brýnt er að lögbundin samgönguáætlun sé metnaðarfull og raunhæf. Jafnframt er eðlilegt að hið opinbera styðji við almenningssamgöngur um allt land.

 

Leigubílaakstur verði gefinn frjáls. Afnema skal hámark leyfisfjölda og leyfa öllum sem uppfylla lögboðin skilyrði að stunda leigubílaakstur. Þess skal gætt að löggjöf hindri ekki nýsköpun í greininni, þ.m.t. tækniþróun og nýjar aðferðir til gjaldtöku.

 

Einkaaðilum verði leyft að standa að gerð gjaldskyldra samgöngumannvirkja sem valkosti við opinber samgöngumannvirki, enda sé tryggt að þar beri opinberir aðilar ekki áhættu.

 

Samkeppnisstaða Íslands sem áfangastaðar í millilandaflugi verði tryggð með stækkun og eflingu alþjóðlegra flugvalla, hugsanlega í samstarfi við einkaaðila. Tryggja skal öflugar almenningssamgöngur til Keflavíkurflugvallar frá höfuðborgarsvæðinu. Öryggi og viðhald flugvalla verði tryggt um allt land.

 

Finna þarf nýja lausn á innanlandsflugi til Reykjavíkur. Þar til sú lausn finnst verður flugvöllurinn áfram í Vatnsmýrinni. Bæta þarf aðstöðu og tryggja búnað á alþjóðaflugvöllunum á Akureyri og Egilsstöðum þannig að þeir geti betur sinnt sínu hlutverki. Kanna skal vel aðra valkosti í flugvallarmálum, svo sem flugvöll í Hvassahrauni.

 

Þjóðhagslega hagkvæmt er að auka vægi almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Ríkið þarf því að koma að málaflokknum á afgerandi hátt, til dæmis með þátttöku í fjármögnun Borgarlínu.

 

Flutningskerfi raforku þarf að byggja upp þannig að það sinni með öruggum hætti orkuþörf almennings og atvinnulífs hvar sem er á landinu. Tryggja þarf aðgengi allra landsmanna að þriggja fasa rafmagni. Haga þarf lagningu raflína þannig að þær valdi sem minnstri röskun og grafa í jörð eftir föngum þegar umhverfisrök eru sterk.

 

Uppbyggingu fyrsta flokks netsambands verður að hraða um allt land. Netsamband Íslands við umheiminn þarf að sama skapi að vera öflugt og traust þannig að það rofni ekki.

 

Póstþjónusta skal gefin frjáls. Um leið skal tryggja aðgengi allra landsmanna að grunnpóstþjónustu, til dæmis með opinberum útboðum.

 

MANNRÉTTINDI

Standa á vörð um mannréttindi og virðingu allra, styrkja lýðræðislega stjórnarhætti og borgaraleg réttindi.

 

Samskipti fólks á netinu eiga ekki að lúta sérstöku eftirliti. Þau eiga að njóta sömu verndar gegn íhlutun stjórnvalda og friðhelgi einkalífsins á heimilum fólks.

 

Upplýsingafrelsi á að tryggja með lögum. Skýrari réttur einstaklinga til upplýsingamiðlunar og -öflunar eykur gagnsæi, bæði í stjórnsýslu og viðskiptum.

 

Trú og trúarbrögð eiga að vera án afskipta ríkisins og eðlilegt er að aðskilja ríki og kirkju. Ríkið á ekki að skipta sér af skráningu í trúfélög né innheimtu gjalda til trúfélaga. Rekstur trúfélaga skal vera á kostnað iðkenda.

 

Meiðyrðalöggjöf verði endurskoðuð og tryggt að hún sé í samræmi við kröfur Mannréttindasáttmála Evrópu.

 

Fólk utan EES eigi greiðari leið að vinnu og búsetu. Bæta þarf í lög ákvæðum sem heimila dvöl fólks í sjálfstæðum atvinnurekstri, vinnu fólks með starfsstöðvar á netinu og vinnu og dvöl fólks með sérhæfða þekkingu eða hæfni sem sóst er eftir.

 

Ríkisfang frá EES-ríki á ekki að vera skilyrði fyrir vinnu hjá opinberum aðilum.

 

Bæta þarf rétt útlendinga sem stunda hér nám til að setjast hér að þegar námi lýkur. Öll lögleg dvöl myndi rétt til ótímabundins dvalarleyfis.

 

Tryggja þarf rétt barna til að fylgja foreldrum sínum til landsins, sér í lagi vegna náms eða tímabundinnar atvinnu foreldra.

 

Gerðir verði samningar við ríki utan EES til að auðvelda frjálsari för fólks á aldrinum 18-26 ára til og frá þeim ríkjum.

 

Fræða verður innflytjendur um réttindi á vinnumarkaði. Sporna þarf við að réttur sé brotinn á innflytjendum og erlendu vinnuafli á Íslandi. Virkasta leiðin til þess er að stórauka fræðslu og upplýsingastreymi til þessa fólks og greiða aðgengi að slíkum upplýsingum á erlendum tungum.

 

Íslendingar, líkt og aðrar auðugar þjóðir, bera ríka ábyrgð á örlögum fólks sem lagt hefur á flotta vegna hörmunga í heimalöndum sínum. Stjórnvöld þurfa að mæta þessari ábyrgð með móttöku flóttafólks í samstarfi við alþjóðlegar stofnanir. Málefni hælisleitenda þurfa að fara í mannúðlegan farveg. Stytta þarf málsmeðferðartíma eins og kostur er og auðvelda þeim sem hingað flytjast að verða virkir samfélagsþegnar og laga sig að nýjum heimkynnum með námi, vinnu og íslenskukennslu.

 

STJÓRNSKIPAN OG RÉTTARFAR

Ná þarf samkomulagi um skýrt og tímasett ferli varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þar verði tekið mið af tillögum Stjórnlagaráðs og annarri vinnu að breytingum á síðari stigum.

 

Ráðast þarf í nauðsynlegar breytingar til þess að tryggja að atkvæðisréttur allra landsmanna verði jafn, óháð búsetu.

 

Auka þarf tiltrú almennings á dómstólunum, meðal annars með því að styrkja stjórnsýslu dómstólanna og tryggja að sjónarmið sem dómar byggja á heyrist í opinberri umræðu um þá dóma. Skapa þarf sátt um skipan dómara. Tryggja þarf dómstólum viðunandi aðstöðu, ekki síst Héraðsdómi Reykjavíkur og Landsrétti. Kanna þarf hvort rétt sé að sameina alla héraðsdómstólana í einn dómstól sem gæti haft margar starfsstöðvar.

 

Menntun og annar stuðningur þarf að gera föngum betur kleift að hefja nýtt líf að lokinni afplánun. Ein slík leið er að tryggja að afplánun veiti rétt til atvinnuleysisbóta.

 

Fangelsisstofnanir geti sinnt betur hlutverki sínu sem betrunarstofnanir og veitt föngum stuðning til sjálfseflingar meðan á afplánun stendur. Fjölga þarf fangelsisrýmum svo að afplánun refsidóma hefjist sem fyrst. Fjölga þarf úrræðum við fyrsta brot og efla sérstaklega úrræði fyrir andlega veika afbrotamenn. Sérstaklega skal hlúð að ungum brotamönnum og skulu þeir að meginstefnu til ekki afplána dóm með eldri föngum.

 

Ljúka þarf sem fyrst endurskoðun laga sem snúa að því hvernig fólk sem afplánað hefur lengri fangelsisdóma geti endurheimt ýmis borgaraleg réttindi sín.

 

Kannabis er hættulegt, ávanabindandi efni. Engu að síður verður að horfast í augu við að núverandi refsistefna skilar engu, glæpahópar stórgræða á sölunni og ganga fram með vaxandi ofbeldi. Viðreisn vill feta í fótspor ýmissa vestrænna þjóða og færa söluna upp á yfirborðið og úr höndum glæpahópa. Samhliða verði forvarnar- og rannsóknarstarf aukið ásamt því að aðgengi að góðri aðstöðu fyrir fólk með fíknivanda verði tryggt.

 

Ríkið skal efla stuðning við meðferðarúrræði og fjölga skaðaminnkandi úrræðum fyrir notendur vímuefna, t.a.m. neyslurými.

 

Framleiðsla áfengis til einkanota á ekki að varða refsingu.

 

Vinna þarf markvisst gegn kynbundu ofbeldi með forvörnum og fræðslu í samstilltu átaki stjórnvalda, fræðasamfélagsins og grasrótarsamtaka. Verja þarf fjármagni til að rannsaka mál af því tagi og sækja til saka í þeim. Stafrænt kynferðisofbeldi verði skilgreint refsivert í hegningarlögum.

 

Þolendum mansals verði tryggð fullnægjandi réttarvernd og stuðningur.

 

NEYTENDUR Í ÖNDVEGI

Netvæða skal stofnanir ríkisins. Auknir verði möguleikar á því að eiga samskipti við ríkið og afgreiða fleiri mál í gegnum netið. Með tilkomu rafrænna skilríkja á netvæðingin að vera öruggur möguleiki sem kemur sér ekki síst vel fyrir íbúa landsbyggðarinnar.

 

Frjáls samkeppni er best til þess fallin að tryggja neytendum fjölbreytt úrval vöru og þjónustu. Samkeppnislög og sterk neytendasjónarmið eiga að taka til allra atvinnugreina.

 

Uppfæra þarf löggjöf landsins um veðmálastarfsemi og afnema einkarétt örfárra aðila til þátttöku á veðmálamarkaði. Samhliða því auknu jafnræði á veðmálamarkaði þarf að tryggja virkt eftirlit með slíkri starfsemi og gæta þess að hluti hagnaðar sé greiddur í sjóð til eflingar forvörnum og meðferðum við spilafíkn.

 

Auka skal vöruúrval og stuðla að lækkuðu vöruverði með endurskoðun tollaumhverfis landbúnaðarins og auknu frelsi bænda til heimaframleiðslu og sölu afurða beint frá býli.

 

Skynsamlegt er að fella niður aðflutningsgjöld af öllum sendingum frá útlöndum undir tilteknu verðmæti. Með því móti má einfalda stjórnsýslu, styrkja samkeppni og auðvelda almenningi að kaupa ýmsan smávarning frá útlöndum.

 

Afnema skal einkaleyfi ríkisins á smásölu áfengis og skal ríkið draga sig alfarið út úr smásölu og vörudreifingu.

 

SJÁLFSTÆÐ OG SKILVIRK SVEITARFÉLÖG

Almennt á að færa verkefni og þjónustu nær þeim sem eiga að njóta. Styrkja þarf sveitarstjórnarstigið með sameiningu og samvinnu sveitarfélaga.

 

Skoðað verði út frá vaxandi fiskeldi hvort ekki sé nauðsynlegt að skipulagsvald sveitarfélaga verði víkkað.

 

Efla skal tekjustofna sveitarfélaga með því að gistináttagjald renni til sveitarfélaga.

 

Hluti af auðlindagjöldum renni til uppbyggingar í þeim landshluta þar sem verðmætin verða til.

 

BYGGÐASTEFNA

 

Landsþing 11. mars 2018

 

Blómleg og öflug byggð landið um kring er forsenda velsældar í íslensku samfélagi. Nauðsynlegt er að viðhalda þeim auðlindum og þeirri aðstöðu sem þar er að finna og geta skipt þjóðina máli til lengri og skemmri tíma. Auka þarf verulega fjárfestingar í innviðum til að styrkja og stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni. Mikilvægt er að stuðla áfram að sameiningu og stækkun sveitarfélaga svo unnt sé að fela þeim fleiri verkefni sem nú er sinnt af ríkisvaldinu. Styrkja þarf tekjugrunn sveitarfélaganna, auka aðkomu þeirra að lykilákvörðun um uppbyggingu í heimabyggð ásamt því að veita stærri styrki til nýsköpunar og þróunar á landsbyggðinni.

 

Tryggja verður fjölbreytt atvinnutækifæri á grundvelli nýsköpunar og sjálfbærni. Hagsmunir og þarfir einstakra svæða eru mismunandi og því mikilvægt að tryggja áhrif heimamanna á áherslur í uppbyggingu sem grundvallist á styrkleika þeirra, auðlindum og sérkennum. Varast ber að hagsmunum einstakra landsvæða sé stillt upp sem ósamrýmanlegum þáttum svo sem þegar höfuðborg er stillt upp gegn landsbyggð. Konum hefur fækkað hlutfallslega meira en körlum á landsbyggðinni. Í þessu samhengi verður ljóst að öll opinber stefnumótun verður að vera með afdráttarlausa sýn á hvernig komið er til móts við jafnréttissjónarmið.

 

FJÁRFESTING Í INNVIÐUM – STÆRRI ATVINNUSVÆÐI – BETRI ÞJÓNUSTA

Fjölbreytt atvinnulíf og blómlegt mannlíf byggist á traustum innviðum. Nauðsynlegt er að auka fjárfestingu í innviðum á landsbyggðinni. Bæta þarf samgöngur til að stækka atvinnusvæði og draga þannig úr áhrifum af breyttum atvinnuháttum. Efla þarf stuðning við nýsköpun. Styrkja þarf raforkuflutningskerfi landsins og fjarskiptainnviði og tryggja aðgang að háhraðaneti um land allt. Treysta þarf aðgengi að menntun á landsbyggðinni og tryggja nauðsynlega heilbrigðisþjónustu fyrir alla landsmenn. Síðast en ekki síst þarf að huga sérstaklega að stuðningi við menningartengda starfsemi á landsbyggðinni.

 

FÉLAGSLEGIR INNVIÐIR

Tryggja þarf aðgengi íbúa að heilbrigðisþjónustu í heimabyggð. Skilgreina verður lágmarksréttindi þegna er varða aðgengi að mennta- og heilbrigðiskerfi. Skilgreiningin verður að taka mið af fjarlægð frá þjónustu og taka til lágmarksinntaks slíkrar þjónustu. Heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni eru í ójafnri stöðu miðað við sambærilegar einingar á höfuðborgarsvæðinu og æ erfiðara verður að manna stöður sérfræðinga úti á landi. Bregðast verður við slíku ástandi og draga úr aðstöðumun fólks milli einstakra landshluta og búsetukostnaði sem af honum hlýst.

 

Unnt er að bregðast við með því að koma upp kerfi farandlækninga, þar sem miðlæg teymi sérfræðilækna fer á skilgreind svæði með ákveðnu millibili. Slíka þjónustu mætti bjóða út til einkaaðila og ná þar með fram auknu hagræði. Áfram þarf að efla fjarlækningar og kanna tækifæri sem felast í upplýsingatækni.

 

Halda þarf áfram þeirri þróun að einfaldara sé að bæta við sig menntun í heimabyggð. Gera þarf sveitarfélögunum auðveldara að skapa íbúum aðstöðu til náms og fjarkennslu.

 

Eftir hækkun lögræðisaldurs hefur myndast ákveðið bil þar sem skólaskyldu lýkur á sextánda aldursári. Koma þarf til móts við þær fjölskyldur sem eiga unglinga á aldrinum 16-18 ára en eiga ekki heimangengt í framhaldsskóla í næsta nágrenni. Ein leiðin er að nýta aðstöðu grunnskóla heima í héraði til fjarnáms.

 

HAGRÆNIR INNVIÐIR

Ljúka þarf ljósleiðaravæðingu landsins á tilsettum tíma (2020). Nýta þarf þau tækifæri sem munu felast í aðgangi íbúa landsins að háhraðaneti.

 

Samgönguáætlun þarf að hugsa til lengri tíma en 4 og 12 ára. Samgönguáætlanir þurfa að vera faglega unnar og gæta að heildstæðu viðhaldi samgöngumannvirkja í öllum landshlutum. Þannig má stuðla að auknu umferðaröryggi og færri slysum. Aðkoma einkaaðila hefur tekist vel til á fjölförnum vegum. Athuga ber hvort samfélagslegur ávinningur geti hlotist af því að einkaaðilar og sveitarfélög reisi í samstarfi stærri vegamannvirki líkt og hin vel heppnuðu Hvalfjarðargöng. Gæta þarf að því að hið opinbera beri ekki fjárhagslega áhættu af slíkum framkvæmdum.

 

Íbúar landsbyggðarinnar sækja ýmsa sértækari þjónustu í þéttari byggðir. Í því ljósi er mikilvægt að koma til móts við íbúa fjarri höfuðborgarsvæðinu með styrkjum til nauðsynlegra ferðalaga. Einnig er mikilvægt að sköpuð verði skilyrði til þess að raunverulegur samkeppnismarkaður verði til á markaði fyrir innanlandsflug.

 

MENNINGARLEGIR INNVIÐIR

Mikilvægt er að byggðarsjónarmið séu einnig höfð í huga þegar opinberum styrkjum er úthlutað til menningartengdrar starfsemi. Gerð verði krafa um að ríkisstofnanir, sem gegna menningarhlutverki, sinni einnig landsbyggðinni eins og efni og aðstæður leyfa.

 

Opinber stefnumörkum í fjölmiðlum taki einnig fullt tillit til staðbundinna fjölmiðla, s.s. héraðsfréttablaða.

 

Mikilvægt er að opinber byggðastefna taki áfram einnig til höfuðborgarsvæðisins. Áframhaldandi borgaruppbygging er mikilvægur þáttur í samkeppnishæfni Íslands til allrar framtíðar. Skilgreina þarf hlutverk Reykjavíkur sem höfuðborgar Íslands, bæði með hliðsjón af réttindum og skyldum.

 

FJÖLBREYTT OG BLÓMLEGT ATVINNULÍF BYGGT Á NÝSKÖPUN OG SJÁLFBÆRNI

Vöxtur ferðaþjónustu hefur á margan hátt gerbreytt stöðu ýmissa svæða á landsbyggðinni. Mikilvægt er að hlúa áfram að greininni og leyfa henni að þróast á eigin forsendum án mikilla ríkisafskipta. Við opinbera stefnumörkun verður að hafa umhverfissjónarmið í forgrunni og að ferðaþjónusta verði sjálfbær og arðbær atvinnugrein til framtíðar.

 

Mikilvægt er að efla nýsköpunarsjóði sem styðja við verkefni á landsbyggðinni. Fjölbreytt og blómlegt atvinnulíf er mikilvægt til að forðast að einstök landsvæði verði um of háð einstökum atvinnugreinum.

 

Í stað þess að miðast við sérgreindar atvinnugreinar og framleiðslumagn, þarf stuðningur ríkisins í auknum mæli að miðast við búsetu og nýsköpun.

 

STÆRRI OG STERKARI SVEITARFÉLÖG – AUKIN AÐKOMA AÐ ÁKVÖRÐUNUM

Áfram verði markvisst unnið að því að styrkja sveitarstjórnarstigið með frekari sameiningum. Lögbinda þarf lágmarksíbúafjölda sveitarfélaga, ekki síst með tilliti til þess að verkefni sveitarfélaganna og ábyrgð hafa aukist umtalsvert á síðustu árum. Stefna skal að frekari yfirfærslu verkefna frá ríki til sveitarfélaga ásamt því að styrkja tekjugrunn sveitarfélaga með hlutdeild í fleiri tekjustofnum ríkisins svo sem virðisaukaskatti og tekjuskatti lögaðila.

 

Öflugt sveitarstjórnarstig er mikilvægur þáttur í eflingu landsbyggðarinnar. Styrkja þarf aðkomu sveitarstjórna að ákvörðunum um uppbyggingu atvinnulífs og innviða.

 

AUÐLINDAGJÖLD RENNI AÐ HLUTA TIL INNVIÐAUPPBYGGINGAR

Mikilvægt er að tekjur vegna auðlindagjalda, hvort sem er af sjávarútvegi, orkuiðnaði, ferðaþjónustu eða annarri auðlindatengdri starfsemi, renni að hluta til innviðauppbyggingar í heimabyggð. Stærstur hluti tekna ríkissjóðs af slíkum auðlindagjöldum verður til á landsbyggðinni. Mikilvægt er að hluti þeirra renni til innviðauppbyggingar á forræði viðkomandi sveitarfélaga.

 

——

Ábendingar, athugasemdir og tillögur um stefnu Viðreisnar má senda á netfangið stefna@vidreisn.is.
Viðkomandi málefnanefnd tekur efnið til skoðunar, en starf málefnanefnda er opið öllum flokksmönnum.
Aron Freyr Jóhannsson er formaður málefnanefndar um innanríkismál.

Formaður málefnanefndar

Aron Freyr Jóhannsson