04 feb Evrópubölsýnin
„Í þessum heimi mun einungis samstaða gera okkur kleift að varðveita styrk okkar og verja okkar gildi.“ – Mario Draghi, september 2024. (In this world, it will be only through unity that we will be able to retain our strength and defend our values).
Skýrslur Enrico Letta og Mario Draghi hafa mikið verið til umfjöllunar frá því þær komu út að vori og hausti árið 2024. Báðir draga þeir upp raunsanna mynd af stöðu Evrópu í heiminum í dag. Hvergi er vikið undan við mat á þeim áskorunum og verkefnum sem Evrópa stendur frammi fyrir. Samkeppnishæfni Evrópu gagnvart Bandaríkjunum og Kína hefur versnað (Draghi) og innri markaðurinn þarfnast endurbóta í takt við breytta tíma (Letta).
Í umræðum um Evrópumálin og mögulega aðild Íslands að ESB hafa skýrslurnar tvær, einkum Draghis, verið dregnar fram af andstæðingum aðildar með þeim tilgangi að benda á að Ísland ætti ekki að hefja aðildarviðræður á ný.
En ólíkt mörgum þeim svartsýnu röddum andstæðinga ESB, þá eru hvorki Letta né Draghi bölsýnismenn. Þvert á móti er megintilgangur skýrslnanna að útlista ekki einungis áskoranir heldur að leggja til lausnirnar. Um 440 milljónir manna og 23 milljónir fyrirtækja byggja í dag innri markað Evrópu með frjálsu flæði fólks, fjármagns, vöru og þjónustu. Leiðtogar Evrópu og Evrópusambandsins eru sammála um að rétt viðbrögð við heimi fleiri tollmúra og versnandi alþjóðasamstarfs sé að virkja þennan innri markað.
Aukin fjárfesting í evrópskri nýsköpun og iðnaði, uppbygging orkuinnviða, bættar varnir, samþætting fjármálamarkaða, einfaldara regluverk, skilvirkari ákvarðanataka, sjálfstæði gagnvart heimsveldum. Þetta eru hugmyndir Letta og Draghi. Hundruð tillagna sem útskýra enn frekar hvernig skuli ná markmiðunum fylgja þessum meginstefnum. Er hér eitthvað sem við á Íslandi ættum að vera á móti?
Áskoranirnar eru margar
Það er engin ástæða til að gera lítið úr áskorunum Evrópusambandsins, sem birtast bæði úr austri og vestri. Ríki ESB glíma við eigin áskoranir, sumar þeirra eru hrein innanríkismál og aðrar þar sem vettvangur ESB getur nýst til að auka velsæld með samlegðaráhrifum og skilvirkni.
Með vísan í skýrslu Draghis, þá hefur Evrópa alla burði til að vera enn samkeppnishæfara hagkerfi, þökk sé sterkum undirstöðum. Evrópa byrjar enda ekki á núllpunkti. Velferð, menntun og heilbrigði eru með þeim bestu í heimi, í álfu þar sem jöfnuður mælist sá mesti í heimi.
Þau sem kjósa að einblína aðeins á vandamálin en ekki lausnirnar vaða í villu og svima. Hvort sem Ísland stendur innan ESB eða utan, þá er okkar hagsmunum best borgið þegar okkar helstu viðskiptaþjóðum vegnar sem best. Og það eru Evrópuríkin.
Pólitísk samstaða ríkir í Evrópu um að taka þurfi alvarlega og innleiða þær hundruð tillagna sem Draghi og Letta leggja fram. Skýrslurnar voru skrifaðar að beiðni leiðtogaráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB. Ætlunin var ekki að rífa Evrópusambandið niður heldur byggja það upp, og framlag Draghis og Letta eru fyrst og fremst verkfæri til þess.
Orðræðan á Íslandi
Mér hefur þótt það áhugavert að fylgjast með því að í hvert sinn sem einhver talar fyrir því að þjóðin eigi að ákveða næsta skref. Að þjóðin eigi að fá að segja sinn hug um það hvort ganga eigi að samningaborðinu eða ekki. Þá fyllist allt annars vegar af kommentum um Draghi skýrsluna, samkeppnishæfni og að það eigi ekki að ganga inn í brennandi hús. Og hins vegar af fullyrðingum um að það sé ekki hægt að fá neinar undanþágur. Að það sé ekki um neitt að semja. Að það sé einfaldlega ekki rétt að spyrja um áframhald aðildarviðræðna. Betra væri að spyrja bara hreint út: Viltu í ESB já eða nei. Þetta eru allt hreinir útúrsnúningar og eingöngu sett fram til að skapa óþarfa óreiðu og tortryggni.
Við vitum sem víst að það eru sannarlega fordæmi fyrir undanþágum. Það er sannarlega hægt að spyrja þjóðina um áframhald viðræðna. Fá samning og taka svo afstöðu. Og ég vona að ég hafi með þessari grein hrakið allar fullyrðingar sem eru notaðar gagngert af hræðsluáróðursmeisturum Íslands gegn ESB aðild varðandi Draghi og Letta skýrslurnar.
Höfum umræðuna hið minnsta raunveruleikatengda. Það væri ágætis byrjun.