13 feb Látum dæmið ganga upp
Það eru allir sammála um að innviðir landsins eru komnir í óefni. Innviðaskuldin er metin á yfir 680 milljarða króna hið minnsta. Hún birtist okkur daglega í holóttum vegum, hættulegum fjallvegum, ótryggum rafmagnstengingum, ófullnægjandi vetrarþjónustu, sígandi höfnum, vannýttum flugvöllum, óskilvirkum almenningssamgöngum og ótryggum sjóvörnum.
Daglega heyri ég lýsingar á verkefnum og loforðum sem hafa tafist í áratugi. Allir landshlutar vilja meira fjármagn í framkvæmdir sem setið hafa á hakanum og allir vilja flýta þeim. Allir landshlutar sýna skilmerkilega fram á þörfina. Með sterkum rökum. Spurning sem blasir því við er einfaldlega þessi: Hvernig endaði þetta svona og hvernig á dæmið að ganga upp?
Raunveruleikinn er þessi. Innviðir hafa ekki fylgt hagvexti, fjárfesting í samgöngum er einna minnst innan OECD á Íslandi, einungis 40% af þjóðvegakerfinu eru í viðunandi ástandi og hér er ég ekki einu sinni farin að ræða flutningsnetið og raforkuöryggið. Á sama tíma hefur ríkissjóður verið ósjálfbær um árabil með viðvarandi hallarekstri. Þetta er risastór pólitísk áskorun.
Í þessu samhengi er heldur ekki hægt að horfa framhjá því að eitt flóknasta úrlausnarefni innviðauppbyggingar er fjármögnun hennar. Þetta eru oft gríðarstór verkefni, sem gjarnan þýðir að þau eru mjög lengi að skila arði. Þá skiptir þolinmæði og langtímaskýr sýn miklu máli. Þá kemur sér jafnframt illa að vera ríki sem rekur sig á örsmáum gjaldmiðli með miklum hagsveiflum og viðkvæmni gagnvart ytri aðstæðum. Þetta þýðir að fjármögnunarkostnaður getur orðið gríðarlegur. Við þurfum stöðugleika og stöðuga fjárfestingu og halda áfram að greiða niður skuldir. Því hver króna sem við borgum í vexti af láni er ekki borguð í nauðsynlega innviði.
Samgönguáætlun er bundin við ramma fjármálaáætlunar og forgangsröðun innan hennar. Þegar einu verkefni er flýtt þarf að fresta öðru. Nema aukið fjármagn sé sett í rammann. Það er sannleikurinn. Annars sitjum við uppi með innantóman loforðalista og áframhaldandi vonbrigði.
Það vantar ekki hugmyndir. Þörfin er öllum ljós. Vandinn er skortur á langtímafjármögnun. Við þurfum stöðugri tekjustofna til samgöngukerfisins, hraðari og skilvirkari framkvæmdaferla og aukið gagnsæi í kostnaðarmati. Þetta gerir ríkisstjórnin með yfirlýsingu sinni um forgangsröðun fjármuna í innviðauppbyggingu og með stofnun innviðafélags.
Innviðaskuldin er ekki náttúrulögmál heldur afleiðing ákvarðana, öllu heldur skorts á þeim. Látum dæmið ganga upp, hættum að fresta og tökum sameiginlega ábyrgð á því að fjármagna og framkvæma. Skref fyrir skref. Það er ekki í boði að bíða betri tíma. Því forsenda betri tíma og byggðafestu um allt land er sterkir innviðir.