01 apr Skýjaborgir eða raunveruleikinn
Stundum finnst mér skorta á raunveruleikatengingu í stjórnmálunum. Of oft festumst við í pólitískum skotgröfum þar sem leikreglurnar snúast frekar um yfirboð og ódýr högg en raunhæfar lausnir. Við eyðum tíma í karp um það sem litlu máli skiptir, um huglæga mælikvarða og hugtök sem á endanum þýða lítið fyrir líf fólks.
Ég sit stundum í þingsalnum og velti fyrir mér hvert við erum komin í umræðunni. Það er eitthvað við það hvernig fullorðið fólk leyfir sér að tala hvert við annað. Oft hefur mér fundist takturinn heldur tómlegur og í raun sorglegur. Sérstaklega háttvirtir þingmenn mæta í pontu til þess eins að slá ódýrar pólitískar keilur og sækja fyrirsagnir í stað þess að ræða þann raunveruleika sem blasir við. Kannski er einfaldara að búa í skýjaborgum stjórnmálanna en í raunheimum. En það færir okkur ekki áfram í átt að betra og samheldnara samfélagi.
Skammgóður vermir
Talandi um raunveruleikatengingu.
Í vikunni kynnti Sjálfstæðisflokkurinn efnahagstillögur sínar. Nú vill flokkurinn lækka skatta, selja eignir, hagræða í ríkisrekstri, lækka skuldir og einfalda regluverk.
Sami flokkur og mótaði skattkerfið, jók útgjöld umfram tekjur og flækti regluverkið boðar nú einfalda lausn á vanda okkar.
Ég skil alveg hvað Sjálfstæðisflokkurinn er að gera og hvers vegna. Þetta fær auðvitað athygli og mikla umfjöllun. Í stjórnarandstöðu er freistandi að koma með einfaldar lausnir á flóknum vanda. Þá þarf ekki að bera ábyrgð á niðurstöðunni, aðeins að selja skýjaborgina.
Olía á eld verðbólgunnar
Efnahagsstjórn er jafnvægislist. Hún snýst um að taka erfiðar ákvarðanir á réttum tíma. Hún snýst ekki um að taka vinsælustu ákvarðanirnar.
Tillögur Sjálfstæðisflokksins hljóma vel. Hver vill ekki lægri skatta og minna vesen?
En vandamálið er að þær gætu, á þessum tímapunkti, orðið að olíu á eld verðbólgu og vaxta.
Nú er ég ekki hagfræðingur. En ég veit þó að ef hagkerfi glímir við þráláta verðbólgu og háa vexti er eitt það versta sem hægt er að gera að auka þenslu. Og það er nákvæmlega þar sem tillögur Sjálfstæðisflokksins liggja. Stórfelldar skattalækkanir þýða meiri pening í umferð. Eftirspurn eykst, þrýstingur á verðlag vex og verðbólga eykst. Og Seðlabankinn bregst við með hærri vöxtum.
Þannig fer kunnugleg hringrás verðbólgu og vaxta af stað.
Hver borgar?
Reikningurinn er sendur beint á heimili og fyrirtæki landsins. Eins og alltaf. Á sama fólk og langar auðvitað í lægri skatta.
Í núverandi stöðu er meginverkefnið að ná tökum á verðbólgu og byggja upp stöðugleika til lengri tíma. Það krefst aðgerða sem tryggja ekki alltaf dynjandi lófatak til skemmri tíma. En þannig er stundum raunveruleikinn. Það er ekki bara alltaf hægt að setja hlutina í glimmerumbúðir og lofa öllu fögru. Stundum er raunveruleikinn bara kálbögglar og smjör en ekki steik og béarnaise.
Liz Truss ætti að kenna okkur eitthvað
Þetta hefur auðvitað verið reynt áður. Muniði þegar Liz Truss kynnti stórfelldar, ófjármaganaðar skattalækkanir í Bretlandi árið 2022? Markaðir brugðust hart við, traustið hvarf og vextir ruku upp. Hún neyddist til að hverfa frá þessu plani á örfáum vikum. Það sem átti að vera sniðugt útspil varð að meiriháttar vandamáli.
Það er ekki tilviljun. Svona bregst hagkerfi við þegar ábyrg stjórnmál víkja fyrir skammgóðum vermi einfaldra loforða.
Truss náði að sitja í embætti forsætisráðherra í heila 44 daga.
Stöðugleiki krefst aga
Verkefnið er ekki auðvelt. Þess vegna skiptir máli að ríkisstjórnin standi áfram í lappirnar. Það krefst samstillts átaks okkar allra. Við verðum að byggja undir traustan grunn og standast freistinguna um að bjóða lokkandi loforð sem endast stutt. Skilja á milli umbúða og innihalds. Það er auðvelt að selja skyndibita í stjórnmálum. En líkt og í raunheimum skilur hann sjaldnast eftir sig neitt nema eftirsjá.
Ég væri að sjálfsögðu mjög til í að lofa lægri sköttum, meiri ráðstöfunartekjum allra og betra lífi strax. Ég trúi því að við bjóðum okkur almennt fram í stjórnmál til þess að gera líf okkar og samfélag betra. En réttar ákvarðanir þurfa að vera teknar í takti við þann raunveruleika sem blasir við.
Kannski er það stærsta áskorun okkar stjórnmálamannanna. Að skapa grundvöll fyrir stöðugleika sem endist. Ég veit að Viðreisn verður fyrsti flokkurinn til að tala fyrir skattalækkunum þegar færi gefst. En til þess að þær raunverulega virki þarf grunnurinn að verða sterkari. Það er þetta með réttar ákvarðanir á réttum tímapunkti. Það er ekki skemmtilegt en það er raunveruleikinn akkúrat núna.
Ég held að það sé vissara fyrir okkur að búa þar en í skýjaborgunum stjórnmálanna.