07 júl Íbúðakaup í Evrulandi
Stærsti þröskuldur fyrir fólk sem vill eignast íbúð á Íslandi er allt of hár vaxtakostnaður. Vextir á óverðtryggðum húsnæðislánum eru í kringum 9% á Íslandi en eru 3-4% í Evrópu. Þessi gríðarlegi munur dregur máttinn úr greiðslugetu almennings, því hann smyr tugum eða hundruðum þúsunda á mánaðarlegar afborganir lána. Innganga í ESB og upptaka evru myndi sannarlega laga þetta og um það virðast flestir vera sammála, hvað sem öðru líður.
„En hvernig gengur fólki að eignast eigið húsnæði í Evrópu?“ er þá stundum spurt. Það er góð og gild spurning. Auðvitað eru það ekki bara vextirnir og verðið sem skipta máli heldur líka hvort kerfið sem slíkt auðveldi eða torveldi húsnæðiskaup.
Þessar tölur eru til. Við vitum hversu margir íbúar aðildarríkja ESB búa í eigin húsnæði. Hlutfallið er hæst í Rúmeníu (95,6%) og næsthæst í Slóvakíu (93,6%). Á Íslandi er þetta hlutfall nú 75%. Í 14 ríkjum ESB er hlutfallið hærra en á Íslandi. Í 13 ESB-ríkjum er það lægra. Ísland liggur því nokkurn veginn fyrir miðju listans. Það er því með engu móti hægt að draga upp þá mynd að það sé miklu erfiðara fyrir íbúa ESB að eignast húsnæði en Íslendinga. Í mörgum löndum virðist það í reynd auðveldara, sérstaklega þar sem kaupendur geta gengið að föstum, lágum vöxtum og eðlilegum, hóflegum lánstíma.
Hlutfallið er lægst í Þýskalandi (47,6%) og næstlægst í Austurríki (54,3%). Danir eru í þriðja neðsta sæti með 60%. Öll þessi lönd hafa tekið ákvörðun um að vera með fremur regluvætt húsnæðiskerfi þar sem hlutfall leiguhúsnæðis eða félagslegs húsnæðis er hátt. Í þessum ríkjum er leigumarkaðurinn oft öruggari valkostur til langs tíma en ekki bara tímabundið úrræði. Þessar áherslur má eflaust rökræða, en hér ræður hvert land ferðinni.
Á Íslandi hefur hlutfall fólks sem býr í eigin húsnæði verið að lækka undanfarin ár. Ein ástæðan þar er sú að skortur á öðrum fjárfestingarkostum hefur gert húsnæði að einum helsta fjárfestingarkosti fólks sem á peninga. Háir vextir ýta raunar enn frekar undir þessa þróun. Háir vextir halda verði að einhverju leyti niðri og gera það að verkum að það er enn auðveldara fyrir þá sem eiga peninga að fjárfesta í húsnæði (til dæmis til að leigja það út). Á sama tíma lokast dyrnar fyrir ungu fólki sem fellur á greiðslumatinu því bankarnir meta að það ráði ekki við afborganirnar.
Séreignarstefnan er skynsamleg. Það ýtir undir eignajöfnuð að fleiri eigi húsnæði. En það er og verður áfram okkar ákvörðun hvernig við skipuleggjum húsnæðiskerfið okkar, sama hvort við göngum í ESB eða ekki. Upptaka evru í gegnum ESB-aðild mun hins vegar lækka vexti og gera lág- og millirtekjufólki þannig auðveldara að eignast íbúð. Sem er klárlega af hinu góða.