08 júl Þjóðaratkvæðagreiðsla í ágúst

Í ágúst verður haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Um aðild Íslands að ESB hafa lengi verið skiptar skoðanir. Samkvæmt skoðanakönnunum er rétt rúmlega helmingur þjóðarinnar á því að segja já og rétt tæplega helmingur á því að segja nei. Það verður ekki nægjanlega undirstrikað að kosningarnar í ágúst varða ekki aðild að ESB heldur hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður, sem, ef samþykkt verður, skili samningi sem borinn verður undir þjóðina til samþykktar eða synjunar. Þá og aðeins þá verður kosið um aðild að ESB með kostum þess og kynjum sem munu sjást í samningnum.

Hvað ræður afstöðu fólks í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu er vitaskuld mismunandi, og mikilvægt að virða ólík sjónarmið fólks. Þó slær sá tónn undarlega þegar borið er fram að ekki sé mögulegt að það geti komið góður samningur út úr viðræðum við ESB. Jafnvel er því haldið fram að það sé ekki um neitt að semja. Með slíkum málflutningi er farið með rangt mál.

Í flestum tilvikum eru valkostir verðmæti sem í sumum tilvikum er jafnvel hægt að meta til fjár. Þess heldur er undarlegt að vilja ekki sjá valkostina sem fram kæmu í samningi og ákveða þá hvort aðild fylgi fleiri kostir en gallar. Með því að segja já í ágúst er alls ekki verið að lýsa því yfir að viðkomandi vilji ganga í Evrópusambandið. Það er eingöngu verið að segja að fólk vilji sjá möguleikana, hverjir þeir eru og hvort og hvernig þeir muni henta okkur Íslendingum.

Í umræðunni sem skapast hefur undanfarið hefur verið kallað eftir upplýsingum um hvað það þýðir að segja já eða nei, burtséð frá hinu augljósa að segðu fleiri já þá yrðu hafnar á ný viðræður við ESB. Sennilega má komast að þeirri niðurstöðu að frá báðum hliðum hafi í einhverjum tilvikum verið farið frjálslega með staðreyndir en þannig er oft svona barátta að slengt er fram fullyrðingum sem standast misjafnlega vel. Það er hins vegar mikilvægt að það sé hægt að ganga að sem næst fullnægjandi upplýsingum. Sumu verður þó ekki svarað fyrr en samningur liggur fyrir, fram að því er um getgátur að ræða, getgátur sem oft eru þó byggðar á því sem aðrar þjóðir hafa upplifað við inngöngu í Evrópusambandið.

En hvað þýðir það að segja nei? Ef horft er til forsögu þessara kosninga þá var það kosningaloforð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks fyrir kosningar til Alþingis 2016 að þjóðin fengi að kjósa um það hvort umsóknarferli um aðild að Evrópusambandinu sem hafist hafði 2009 yrði framhaldið. Þetta loforð var svikið. Í mínum huga er það svo að ef þjóðin ákveður að vilja ekki hefja á ný viðræður við ESB þá er málið, að sinni, af borðinu og við höldum okkar striki með samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem okkar mikilvægasta milliríkjasamning ásamt varnarsamningnum við Bandaríkin.

Á síðustu misserum höfum við verið endurtekið minnt á það að á alþjóðavettvangi geta sviptingar verið miklar og tíðar. Það er raunhæfur möguleiki að innan fárra ára muni Norðmenn huga í þriðja sinn að inngöngu í ESB. Gerist það er óvíst hvernig EES-samningurinn muni þróast en líklegt er að það verði erfiðara, ef þá gerlegt yfirhöfuð, að viðhalda honum fyrir Ísland og Liechtenstein. Verði það raunin er allsendis óvíst hversu vel Íslendingar geti haldið fram sínum ýtrustu kröfum í aðildarviðræðum við ESB.

Ég er staðfastur í þeirri ákvörðun minni að segja já í ágúst og ég hlakka til að sjá eftir atvikum afrakstur viðræðna við ESB í samningi. Þá og aðeins þá mun ég taka ákvörðun um hvort ég ljái því atkvæði mitt að ganga í sambandið.